Бородулиха ауданы

Есімі елге елеулі, ғұмыры мәнді, өмірі сәнді  азаматтар Белағаш өңірінің мақтаныштары.
Олар Социалистік Еңбек Ерлері В.В.Еременко, В.И.Панасевич, Н.И.Покатаева, М.К.Янушкин, П.В.Первак, әншілер Б.К.Сыбанов, М.Е.Ешекеев, жазушылар С.К.Машаков, С. Тәбәрікұлы, Т. Рымжанов, ғалым  М.С.Панин сынды азаматтар.
Ауданнан бірнеше Кеңес Одағының батырлары шыққан.

Танымал адамдар    http://www.akimvko.gov.kz/ru/rule1_8.htm
http://www.pushkinlibrary.kz/index.php?lang=kz

Бородулихинский район //   Аким ВКО. Структура власти. Исполнительная власть. - http://www.akimvko.gov.kz/ru/rule1_8.htm  (27.10.2010).
Бородулиха ауданы әкімінің ресми сайты: - http://www.boroduliha.vko.gov.kz/kz/
Бородулихинский район //  Архивная служба ВКО. Краеведение. - http://www.arhiv.vko.gov.kz/region_07.htm (27.10.2010).
Бородулихинский район // Планета приключений: отдых, туризм, активные туры в Восточном Казахстане. - http://www.adventa.kz/?page=borod (27.10.2010).
Бородулихинский район // Департамент статистики ВКО. Регионы. -   http://www.shygys.stat.kz/reg/bor.html (27.10.2010).
Мемлекеттік орман табиғи резерваты Семей орманы // Vizit Kazakhstan : ҚР  Туризм және Спорт министрлігі индустриясының ресми порталы. Жолкөрсеткіш. Семей. - http://visitkazakhstan.kz/ru/guide/places/view/437 (27.10.2010).
Памятники Бородулихинского района // Официальный сайт Управления культуры. Общая информация об ОУК. Памятники. - http://culturevko.gov.kz  (27.10.2010).
Жезкент.kz : неофициальный сайт поселка. - http://www.zhezkent.kz/node/30 (27.10.2010).

Библиография

Атаева М. Қайсар қазақ [Мәтін] : [жерлесіміз, Ржев қырғынының жауынгері  Ғ. Есімханов жайлы] / М. Атаева // Аудан тынысы. - 2010. - 7 мамыр.- Б.1.

Әбілқасымұлы С. Қарт сарбаз айтқан ақиқат [Мәтін] : [окоптағы озбырлық жайлы] / С. Әбілқасымұлы // Аудан тынысы. - 2010. - 23 сәуір.- Б.4.

Әділет жолында [Мәтін] : Шығыс Қазақстан облысы соттарының құрылғанына 70 жыл / ред. басқарған Б. Д. Мақұлбеков ; ред. В. П. Алексеева. - Өскемен : Медиа-Альянс, 2009. - 242 б.

Әліәкбар С. Спорт пен соғыс ардагері [Мәтін] / С. Әліәкбар // Аудан тынысы. - 2010. - 26 қаңтар.- Б.2.
Балабайқызы М. Тұңғыш олимпиада жүлдегері [Мәтін] / М. Балабайқызы // Аудан тынысы. - 2009. - 30 қазан. -  С. 5.

Бекпайқызы, Биби. Бір шаңырақтың тарихы [Мәтін] : [соғысқа аттанған ағайындылар жайлы] / Б. Бекпайқызы // Аудан тынысы. - 2010. - 7 мамыр.- Б.3.

Бородулиха қазақылана түсуде [Мәтін] : аудан әкімі Талғат Қасымовпен әңгіме / әңгімелеск. Д. Сейсенұлы // Егемен Қазақстан. - 2010. - 22 қазан.- Б.9.

Ел жүрегінде мәңгіге сақталдың [Мәтін] : [соғыс құрбаны, жерлесіміз С. Рахымжанұлы жайлы] // Аудан тынысы. - 2010. - 7 мамыр.- Б.3.

Елубай О. Берекелі де бақуатты Бородулиха [Мәтін] / Елубай О. // Егемен Қазақстан. - 2004. -  3 шілде.- Б.4

Жас ғалым [Мәтін] : [жерлесіміз, филология магистрі, аудармашы А. Н. Аманжол жайлы] // Аудан тынысы. - 2010. - 5 наурыз.- Б.3.

Исхаков Е. Аудан тынысы [Мәтін] : Қонысбай Түсіпжанұлы жайлы бір үзік сыр / Е. Исхаков // Аудан тынысы. - 2010. - 16 сәуір.- Б.3.

Иманғали , Мейрамтай. Ғибраттың шәкірттері Гран-при алып жүр [Мәтін] / М. Иманғали  // Дидар. - 2009. - 9 желтоқсан. -  С. 7.

Рымжанов, Таупық. Петропавловканың байырғы аты Ақсақал болатын [Мәтін] / Т. Рымжанов // Дидар. - 2009. - 3 қараша. -  С. 3.

Садырбаев А. Ахметжан Қозбағаров [Мәтін] / А. Садырбаев // Аудан тынысы. - 2009. - 4 желтоқсан. -  С. 3.; 11 желтоқсан. -  С. 3.; 18 желтоқсан. -  С. 3.; 8 қаңтар. -  С. 3.

Сансызбаева  А. Әлем таныған ғалым [Мәтін] : [даңқты жерлесіміз физика-математика ғылымдарының докторы Т. Омаров жайлы] / А. Сансызбаева  // Аудан тынысы. - 2010. - 30 сәуір.- Б.9.

Төлеуов С. Берекелі Бородулиха [Мәтін] : [Бородулиха ауданының бүгінгі тыныс-тіршілігі, экономикасы, әлеуметтік жағдайы. / Төлеуов С., Сабырбаев Қ. // Түркістан http://www.turkestan.kz. - 2001. - №43.- Б.3

Тютенова Р. Ж. Ұлы Жеңіс сарбаздары [Мәтін] : [бородулихалық соғыс құрбандары жайлы] / Р. Ж. Тютенова // Аудан тынысы. - 2010. - 11 маусым.- Б.3.

Шығыс Қазақстан облысының ономастикалық атауларының көрсеткіш-анықтамалығы [Мәтін]. - Өскемен : Рекламный Дайджест, 2008. - 136 б.

Шығыс Қазақстан облысы археологиялық ескерткіштерінің тізбесі [Мәтін]. - Өскемен : [б. ж.], 2006. - 264 б.

Шығыс Қазақстан облысы археологиялық ескерткіштерінің тізбесі = Cвод археологических памятников Восточно - Казахстанской области [Мәтін]. - Өскемен; б. ж. : [б. и.], 2006. - 254 б.

Зайсан ауданы - Шығыс Қазақстан облысының қиыр шығысында орналасқан.

Аудан - ауыл шаруашылығы бағытында жұмыс істейді. Мал, егін шаруашылықтарымен қоса, ірі бау – бақша мен жеміс – жидек дақылдарымен өркендеп, мол табыстарға ие болған өлке. Сонымен қатар, халық тұтынатын тауарлардың бірі – көмір мен минералды емдік су өндірумен айналысады.

Зайсан жерінде өзіндік сәулеткерлік нақышымен айшықталған, осы күнге дейін көрік беріп тұрған Татанов, Бекшентаев, Әбілханов, Мергенбаев, Манапов, Ерзин, Тоқсанбаев, Бобкин салдырған үйлердің салыну өрнегі ғажап-ақ, бір ғасырдан асса да әлі өңінберер емес.

Ауданның аумағы су ресурстарына бай.  Басқы су артериясы Қара Ертіс болып табылады. Оған Үйдене, Жеменей, Кендірлік және басқа тау өзендері келіп құяды. Бұдан басқа ұсақ көлдер, су қоймалары бар, оның ішінде ең үлкені Үйдене су қоймасы.

Интернет-ресуртар: 

Библиография:

Шығыс Қазақстан табиғаты [Изоматериал]. - Өскемен : Автор-К, 2009. - 15 б.
Шығыс Қазақстан табиғаты [Альбом] : фотоальбом. - Өскемен : Digilife, 201?. - 72 б.

1963 жылдың 2 қаңтары күні шыққан Қаулыға сәйкес Шығыс Қазақстан облысының   аудандары аграрлық және өнеркәсіптік деп «бөлінуі» қажет болды. 1963 жылы 10 қаңтарда Шығыс Қазақстан облысында Глубокое өнеркәсіптік ауданын құру туралы арнайы жарлық шықты. Оның аумағы таратылған Предгорный мен Киров аудандарының жерлерінен құралды. Глубокое өнеркәсіптік ауданының орталығы болып, Глубокое қалалық кенті белгіленді.

Сонымен қатар оның құрамына Белоусовка, Верх –Березовка, Первомайск, Пахотный  кенттері кірді.

Бұрынғы Шемонаиха ауылшаруашылық ауданынан біраз жерді қосып беріп, Глубокое ауданын бекітті.  Аудан құрамында 13 ауылдық, 4 кенттік округ,  бес жұмысшылар кенті, қырық елді мекен бар.

Аудан орталығы Глубокое кентінің тарихы әріден, 1761 жылдан басталады. Ортасынан Глубочанка өзені жарып ағатын шағын ауыл, 1937 жылы кент дәрежесіне ие болды. Ол кезде ауыл Предгорный ауданының құрамында болатын. 1963 жылы аудан орталығы болып белгіленді. Глубокоеның алғашқы тұрғындары қарапайым шаруалар болған. ХХ ғасырдың 20 жылдарынан Глубокое өнеркәсіп орталығы болып қалыптаса бастады. 1931 жылы 1 қыркүйекте Ертіс мыс балқыту  зауыты іске қосылып, 1945 жылы Ертіс полиметалл комбинат ының құрамына енді.

«IZOTERM» зауыты сілтеме:                «Восток-Универсал» (қыркүйек, 2007) өнеркәсіптік-өндірістік кешен

Белоусовка кен байыту - орталығы (1999)

«Алтай Альпісі» демалыс базасы

1747 жылы Секисовка селосы,  1767 жылы . – Бобровка селосы, 1797 ж..  – Белоусовка және  Верх-Березовка кенттері пайда болды.

1760 жылы «Өскемен бекінісіндегі Ертіс өзенінің оң жағалауындағы Березовка, Глубокое, Үлбі өзендерінің бойындағы қолайлы жерлерге бекіністер салып 2000-дай орыстарды қоныстандыру» туралы Сібір жарлығы шыққан.

Бүгінгі күні Глубокое ауданында үш кен орны, екі байыту фабрикалары жұмыс істейді. Секисовка селосында тағы да бір рудник пен кен байыту фабрикасы салынуда. Глубокое селосында жылу өткізбейтін материалдар зауыты жұмыс істейді. Ауданда 344 кәсіпорын жұмыс істейді. Олардың 307 жеке меншіктікі. Ауданда тиірмен, май өңдеу , наубайхана, макарон цехы, ет-сүт өнімдерін өңдеу цехтары жұмыс істейді. Глубокое ауданында жеңіл өнеркәсіп пен қайта өңдеу кәсіпорындары, ауыл шаруашылығы да жақсы дамыған. Ағаш дайындаушылар кешені, құрылыс мекемелері, Қазақстандағы аса ірі Черемшанск құс фабрикасы жұмыс істейді.

Өнеркәсіп өнімдерінің көлемі 2011 жылдың қаңтар - наурыз айларына іс жүзіндегі бағамен 5668,4 млн. теңге немесе өткен жылдың сәйкес мерзімімен салыстырғанда 115,6%-ды құрады.

Өнеркәсіп өнімінің табиғи көлемінің индексі 119,7%-ды құрады. «Қазақмыс корпорациясы» ЖШС (Белоусовка к.) филиалы және «Секисовка» ТКК ЕЖШС (Секисовка а.). «Қазақмыс корпорациясы» ЖШС филиалымен (Юбилейно-Снигирихинский кенішімен бірге) алынған кен көлемі 2009 жылдың қаңтар-сәуір айларына 362,9 мың тоннаны құрады немесе 2008 жылға сәйкестендіргенде 154 пайыз. «Секисовское» ТКК ЕЖШС алынған кен көлемі -148,4 мың тонна, ол 2008 жылдан 4 есе көп.

Глубокое ауданынан 19 Социалистік Еңбек Ері, 11 Кеңес Одағының Батыры,  шыққан. Фашизмге қарсы күрескен екі жарым мыңнан аса жауынгер ерлігі мен батылдығы үшін отан наградаларымен марапатталған. 14 адам «Ауданның құрметті азаматы» (2001жыл). Ауданда 110 Ауған соғысының ардагерлері тұрады.(сілтеме: Ақбұлақ. 2011. – 1 сәуір. – Б.1.  осы папкада «Ауған соғысы)» )

Мақалалар:

Алдабергенов П. Шапшаң өркендеуде [Мәтін] / Алдабергенов П. // Коммунизм туы. - 1972. -  29 февр.- Б.

Әкірәмов М. Глубокоедай аудан Республикада жоқ [Мәтін] : [авт.аудан әкімі...сұхбат/сқхб. М.Алипинова] / Әкірәмов М. // Дидар. - 1997. - 4 желтоқсан

Әкірәмов М. Халықтың қамын ойласақ... [Мәтін] : [Глубокое ауд. әкімі.әңгіме.Әңгімелескен У.Тоқпатаев] / Әкірәмов М. // Дидар. - 1996. - 16 қараша.- Б.

Әкірәмов М. Экономикалық тұрақтылық керек [Мәтін] : [Авт. Глубокое ауданының әкімі] / Әкірәмов М. // Дидар. - 1994. - 25 қазан.- Б.

Әліпбаев С. Шаруаға бөгет жасама,көмегіңді аяма [Мәтін] : [Глубокое ауданында өткен кәсіпкерлікке байланысты дөңгелек стол ] / Әліпбаев С. // Дидар. - 2000. - 26ақпан

Береке- бірлікте [Мәтін] // Дидар. - 1999. -  26 қаңтар

Болвочев Ю. Табиғат тепе-теңдігін сақтайық [Мәтін] : [Авт.Глубокое ауд. аңшылар қоғамының төрағасы] / Болвочев Ю. // Дидар. - 1995. - 23 қараша.- Б.

Елубай О. Меншік иелері көбейе түсті [Мәтін] : [Глубокое ауд. жеке меншік иелерінің бүгінгі тыныс- тіршілігі] / Елубай О. // Егемен Қазақстан. - 1998. - 4 наурыз

Есімбек О. Крючковтың шаруашылығында. [Мәтін] : [Глубокое ауд. "Янго" шаруа қожалығының жұмысынан] / Есімбек О. // Дидар. - 1999. -  6 қараша.- Б.

Есімбек О. "Янконың" ұраны- елді асырау [Мәтін] / Есімбек О. // Дидар. - 1998. -  2 маусым

Жидяев В. Кәсіптерін кеңейте түспек [Мәтін] / Жидяев В. // Дидар. - 1998. -  1 қыркүйек

Игісінов Ж. Нарық және тауық [Мәтін] / Игісінов Ж. // Сарыарқа. - 1998. -  20 мамыр

Қабдоллаев Т. Мақсат-сапалы білім, саналы тәрбие [Мәтін] : [Авт. Глубокое кентінің О.Бөкеев атындағы қазақ мектебінің директоры] / Қабдоллаев Т. // Дидар. - 1998. - 14 наурыз

Қадылбекұлы, Әлімжан. Осы спорт түрлерін республикада дамытып отырғаныма 30 жылдай болды [Мәтін] / Ә. Қадылбекұлы // Дидар. - 2010. - 7 қыркүйек.- Б.5.

Қаңтарбаев Ә. Бөкей атындағы мектепте [Мәтін] : [Глубокое ауданындағы Бөкей атындағы мектептегі игі істер туралы] / Қаңтарбаев Ә. // Дидар. - 2002. -  7 желтоқсан.- Б.6

Қаңтарбаев Ә. Спорт кешені ашылды [Мәтін] : [Глубокое ауданының Уварово ауылында спорт кешенінің ашылу салтанаты туралы ] / Қаңтарбаев Ә. // Дидар. - 2000. - 23желтоқсан.- Б.1

Көш басында - Глубокое ауданы [Мәтін] // Дидар. - 2007. -  6 желтоқсан.- Б.1.

Мамаев  Қ. Қылқаламға жан бітірген Жанболат [Мәтін] / Қ. Мамаев  // Дидар. - 2009. - 8 маусым. -  С. 5.

Металлургтер қуанышы. [Мәтін] : [Глубокое кентіндегі Ертіс мыс балқыту заводынан хабарлама] // Дидар. - 1999. -  3 тамыз.- Б.

Нақтыбай Е. Ауған соғысы жайлы қазақша ән жазуды армандаймын [Мәтін] / Е. Нақтыбай // Ақ бұлақ. - 2011. - 1 сәуір.- Б.1

"Өлкемізді өндіріспен танытқан ел" [Мәтін] : ["Дидар"-Глубокое ауданында. Аудан тарихы, экономикасы, әлеуметтік жағдайы] // Дидар. - 2001. - 10 қараша.- Б.2

Тілеубайқызы Л. Жері - бай, көдесі - май, елі - жайсаң [Мәтін] / Тілеубайқызы Л. // Дидар. - 2007. -  1 желтоқсан.- Б.2.

Черных, Станислав. Өркенді өзгеріс [Мәтін] : [жұмысшы поселкасы тарихынан] / С. Черных // Коммунизм туы . - 1982. - 8 сентябрь

  (Материал 2011 жылдың  29 мамырында іріктелінді.)

Алтай ауданы

Алтай ауданы (2019 жылға дейін — Зырян ауданы) 1928 жылы 17 қаңтарда Бұқтырма уезінің Зырян, Поздняков болысының бір бөлігінен және Өскемен уезінің Кеңес болысының бір бөлігінен құрылды.

Әкімшілік орталығы – Алтай қаласы (2019 жылға дейін — Зырян қаласы). 1791 жылы – «Зырянкеніші» кенті,1937 жылдан –Зырян кенті ,1941 жылдан - Зырян қаласы, 2019 жылдан – Алтай.

1 қаңтар 2023 жылға тұрғындар саны –61414 адамды құрады.

Ауданда 10 ауылдық округ, 4 кенттік және 2 қалалық әкімшілік бар, онда 47 ауылдық және 2 қалалық елдімекен бар.

Аудан Шығыс Қазақстан облысының солтүстік-шығысында, солтүстігінде және солтүстік-батысында Риддер қаласының аумағымен, солтүстік-шығысында және шығысында Ресей Федерациясымен (Алтайөлкесі), оңтүстік-шығысында Катонқарағай ауданымен,оңтүстік-батысжағы Ұланмен, батыс жағы Глубокое ауданымен шектеседі.

Алтай ауданы – Кенді Алтайдың негізгі және көне тау-кен аудандарының бірі. Ауданда бір жарым жүзденастам полиметалл, колчедан-полиметалл,мыс-колчеданкен орындары, кен көріністері және минералдану нүктелері белгілі. Құрамында қорғасын, мырыш, мыс, алтын, күміс және басқа да құнды компоненттері бар кен орындарынан басқа, аудан табиғи құрылыс материалдарына бай: құм-қиыршық тас қоспасы, құрылыс құмдары, кірпіш саздақтары.

Аудан экономикасының негізі – өнеркәсіп болып табылады.

Пайдалы қазбалардың болуы өнеркәсіптің салалық бағытын анықтайды. Аймақтың негізгі саласы –тау-кен өндірісі. Осы саланың бас кәсіпорны Алтай қаласында орналасқан Зырян тау-кен байыту кешені – «Қазмырыш» ЖШС, оның үлесіне ауданның өнеркәсіптік өндіріс көлемінің шамамен 60%  тиесілі. Аудан аумағында республиканың ірі цемент өндірушісі «Бұқтырма цемент компаниясы» АҚ жұмыс істейді.

Аудан ауыл шаруашылығы өнімдерін, оның ішінде дәнді дақылдарды өндірушілер саласындағы негізгі аудандардың бірі болып табылады. Ауылшаруашылық жерлерінің болуы, табиғи жағдайлар ауылшаруашылық дақылдарының кең спектрін, негізінен дәнді және майлы дақылдарды өсіруге мүмкіндік береді. Жетекші сала – өсімдік шаруашылығы.

Ауданның белгілі тумалары: Кеңес Одағының Батырлары П. Брылин, П. Кольцов; Социалистік Еңбек Ерлері: А. Г. Суфиянов, Н. К. Жақсыбаев, Шығыс Қазақстан облысының бұрынғы басшысы В. Л. Метте; жазушылар: А. И. Егоров, А. Г. Лухтанов, А. Китляйн, В. Сметанин, В. Исламов, ең жас ақын - Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі Азамат Тасқараұлы және т. б.

Алтай ауданының өткені мен бүгіні туралы А. С. Пушкин атындағы Шығыс Қазақстан облыстық кітапханасының баспа және электрондық ресурстарынан таба аласыздар.  

Әдебиеттер тізімі - Список литературы

Алексеенко, Н.В. Бухтарминские были [Текст] / Н. В. Алексеенко. - Алма-Ата : Казахстан, 1981. - 128 с.

Город горняков и строителей (К 200-летию г. Зыряновска) [Текст] : Рекомендательный указатель литературы. - Зыряновск, 1991. - 25 с.

Города и села Восточного Казахстана [Текст] : Рек. указ. лит. - Усть-Каменогорск, 1995. - 58 с.

Двадцать пять лет Зыряновской геологоразведочной экспедиции [Текст]. - Усть-Каменогорск, 1958. - 23 с.

Зыряновск [Текст]. - Алма-Ата : Казахстан, 1991. - 192 с.

Зыряновск за годы Советской власти [Текст]. - Зыряновск, 1957. - 43 с.

Зыряновский свинцовый комбинат [Текст]. - Алма-Ата, 1970. - 8 с.

Идущие на огонь [Текст] : фотокнига . - Усть-Каменогорск : Казинпресс, 2007. - 308 с.

Инженерно-технические решения по борьбе с пылью на рудниках Зыряновского свинцового комбината [Текст]. - Алма-Ата, 1975. - 28 с.

Корж, В. Зырянға - 220 жыл=Зыряновску-220лет [Мәтін] = Зыряновску - 220 лет : исторический фотоальбом / В. Корж. - 2-е изд., перераб. и доп. - Усть-Каменогорск : Медиа-Альянс, 2012. - 400 с.

Кузьменко, Б. Ертіc өңірі = Прииртышье = Prііrtyshye [Текст] / Кузьменко Б. - Алма-Ата : Кайнар, 1982. - 184 с.

Лухтанов А. Г. Александр Гумбольдт в Восточном Казахстане [Текст] / Лухтанов А. Г. // Алтайское притяжениеочерки по истории Восточно-Казахстанской областиА. Г. Лухтанов / А. Г. Лухтанов. - Усть-Каменогорск : Медиа - Альянс, 2006. - С. 48

Немецкие исследователи в Казахстане [Текст]. - Алматы : Санат, 2006. - 407 с.

Попова К.И. Климат города Зыряновска и его окрестностей [Текст] / Попова К.И. - Усть-Каменогорск : ВГИ, 1999. - 52 с.

Зыряновск [Текст] / [фотоальбом]. - [Зыряновск] : Omela, 2009. - 34 с.

Корж, В. Зырян жерінде [Мәтін] : исторический фотоальбом / В. Корж. - Усть-Каменогорск : Шыгыс Полиграф, 2013. - 362 с.

Корж, В. Зыряндықтар - Отан қорғаушылар [Мәтін] : исторический фотоальбом / В. Корж. - Усть-Каменогорск : Рекламный Дайджест, 2015. - 365 с.

Қосымша әдебиеттерді Өлкетану кітапханасынан және Электронды каталогтан қараңыз.

Барлық сұрақтар бойынша Анықтама қызметіне хабарласыңыз.

Жарма ауданы 1928 жылы құрылған. Әкімшілік орталығы Жарма (1928-1930) болғандықтан аудан атауы содан шыққан. 1930 жылы аудан орталығы  болған Георгиевка селосы  2008 жылы Қалбатау болып тарихи атауын қайтарып алды.

Аудан аумағы - 23,4 мың шаршы км. Аудан орталығы–Қалбатау (бұрынғы Георгиевка) селосы. Ауданда 1 қала, 21 22 әкімшілік-аумақтық бірлік, 66 елді мекен бар. Аудан халқы  саны 2010 жылдың 1 қаңтарында – 48,9 мың адамды құрайды.

Ер Жәнібек Бердәулетұлына            ескерткіш (2009)	Бақыршық тау-кен өндіру             кәсіпорны (2009)	Өскемен-Шар жаңа теміржол магистралі (2009)

Жармалықтар тоғыз жолдың торабында орналасқан өз өңірін Шығыстың жүрегі, орталығы деп есептейді.  Қазақстанды оңтүстігінде Орта Азиямен, солтүстігінде Ресеймен жалғастыратын теміржол магистралі осы ауданды басып өтеді.

Жармалықтар өздерінің бай тарихын мақтан етеді. Қола дәуірі кезінде-ақ  кеншілер кен қаза білген.  Жарма жері қазба байлықтарымен ғана емес, сонымен қатар археологтар үшін аса маңызды тарихи орындарымен де мақтана алады.

2008 жылы ауданда Германиядан келген археологиялық экспедиция қазба жұмыстарын жүргізді.  Ауданның болашағы мықты, жаңа ашуларды күтуде.  

Жоңғар шапқыншылығына қарсы күресте Жарма өңірінің талай батырларының есімі  аңызға айналған. Солардың бірі – Ер Жәнібек Бердәулетұлы

Жарма – ақындар мен әншілер өлкесі. Байғара Сыбан руынан Ақтайлақ би бастаған 17 ақын шыққан.  Өткен ғасырларда өмір сүрген Әріп Тәңірбергенов, Сапарғали Әлімбетов, Қалихан Алтынбаев,  Төлеу Көбдіков жерлестер мақтанышы.

Танымал жерлестер:  – http://garma.vko.gov.kz/ru/area1.htm

Жарма ауданы //  ШҚО әкімі. Билік құрылымы. - http://www.akimvko.gov.kz/ru/rule1_10.htm  (28.04.2011).
Жарма ауданы әкімінің ресми сайты:- http://garma.vko.gov.kz/ru/area1.htm (28.04.2011).
Жарма ауданы //Шығыс Қазақстан облысының мұрағатар және құжаттама басқармасы Өлкетану - http://www.arhiv.vko.gov.kz/region_03.htm (28.04.2011).
Жарма ауданы // ШҚО Мемлекеттік мұрағаты. - http://e-arhiv.vko.gov.kz/Page.aspx?id=1520 (28.04.2011)
Жарма ауданы // Планета приключений: отдых, туризм, активные туры в Восточном Казахстане. - http://adventa.kz/?page=jarma  (28.04.2011).
Жарма ауданы // ШҚО статистика департаменті. Өңір. -  http://www.shygys.stat.kz/reg/gar.html  (28.04.2011).
Жарма ауданының ескерткіштері // ШҚО Мәдениет басқармасының ресми сайты Ескерткіштер. - http://culturevko.gov.kz  (28.04.2011).

Библиография:

Боздақтар=Книга памяти [Текст] : Семей облысы. Семипалатинская область. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2000 - Т. 4. - 1000 с.
Селение Георгіевское Устькаменогорского уъезда Семипалатинской области [Электронный ресурс] : по даннымъ описанія 1911 года. - Семипалатинскъ : Тип.-лит. Торг. Дома "П. Плещеевъ и Ко", 1911 . - 15 с : вкл. л. . - Б. ц.
Справочник по истории административно-территориального деления Семипалатинской области 1939-1997 гг. / Управления архивами ВКО ; Центр документации новейшей истории ВКО. – Семипалатинск, 2006. - 238 с.
Абылқасымова Ж. Қалбатаудағы реформа қадамдары [Мәтін] : ["Қалбатау" акц. қоғамы туралы] / Абылқасымова Ж. // Дидар. - 1998. - 21 наурыз
Әділова Б. Менің әкем жармалық еді [Мәтін] / Әділова Б. // Рауан - Восход. - 2007. -  4 мамыр.- Б.2.
Әлімханова Г. Депо қайта құрылды [Мәтін] : [Шар жөндеу локомотив депосы туралы ] / Әлімханова Г. // Семей таңы. - 2000. - 3қараша.- Б.10
Әлімханова Г. Жетпіс жылдың жемісі [Мәтін] / Әлімханова Г. // Семей таңы. - 2005. -  5 тамыз.- Б.4
Әміренов М. Өркенді ауыл осындай [Мәтін] : ["Қалбатау ашық акционерлік қоғамына -70 жыл толуына орай] / Әміренов М. // Дидар. - 2002. - 19 қазан.- Б.2
Байғұт, Мархабат. Тасқынға тосқын [Мәтін] : [облыс әкімі Б. Сапарбаевтің су тасқыны болған аудандарға іссапары туралы] / М. Байғұт // Егемен Қазақстан. - 2010. - 18 маусым.- Б.8.; 22 маусым.- Б.7.
Ғайрат Сапарғалиұлы Сапарғалиев [Мәтін] // Қалба тынысы. - 2010. - 24 шілде.- Б.2.
Жарма [Мәтін] // Рауан - Восход. - 2003. -  14 ақпан.- Б.5
Жарма ауданы [Мәтін] : [Жарма ауданының 2000 жылдың 1-ші қыркүйегіне дейінгі экономикалық жағдайы ] // Дидар. - 2000. - 19қыркүйек
Жарма ауданының әлеуметтік және экономикалық дамуы туралы аудан әкімі Д. Мусиннің есебі [Мәтін] // Рауан - Восход. - 2005. -  10 қаңтар.- Б.1-2,5
Зүкенов М. Тұрмысы түзу ауыл [Мәтін] / Зүкенов М. // Дидар. - 1998. -  6 маусым
Қалқашбаев Т. Жарма [Мәтін] / Қалқашбаев Т. // Рауан - Восход. - 2003. -  17 қазан.-
Қаңтарбаев Ә. Жармадағы қос мереке [Мәтін] / Қаңтарбаев Ә. // Дидар. - 2003. -  2 тамыз.- Б.6
Қаңтарбаев , Әлібек. "Елбасы мұраттарын іске асыруға мүдделіміз," - дейді шарлықтар. [Мәтін] / Ә. Қаңтарбаев  // Дидар. - 2009. - 13 қаңтар. -  С. 2.
Құрмантайұлы М. Қалбатауда қаз қаңқылдап .. [Мәтін] : [Қалбатаудағы жабайы қаздар туралы, олардың тіршілігі, өмірі жайлы түсініктер] / Құрмантайұлы М. // Дидар. - 2002. -  7 қыркүйек.- Б.1
Мусин Д. Жайнаған, жасарған Жарма елі [Мәтін] / Мусин Д. // Дидар. - 2004. -   13 наурыз.- Б.1
Рахметова Ж. Жарма туралы толғау [Мәтін] / Рахметова Ж. // Қазақстан - Заман. - 2008. -  28 тамыз.- Б.3.
Оспанбаев М. Алға қойған мақсат айқын [Мәтін] / Оспанбаев М. // Рауан - Восход. - 2007. -  9 ақпан.- Б.1
Рахымбеков Қ. Жарма ауданының 75-жылдығына [Мәтін] / Рахымбеков Қ. // Рауан - Восход. - 2003. -   28 қараша
Сапарғалиева А. Жармадағы реформа барысы [Мәтін] / Сапарғалиева А. // Дидар. - 1999. -  13 қараша Б.1
Сатығұлов С.Ш. Қазақтың ақбас сиыр тұқымынан алынған зауыттық мұқыл типтің тұқымдық,өнімділік сапасы [Мәтін] / Сатығұлов С.Ш. // Жаршы. - 2000. - №1.- Б.22-25
Сергеева Н. Жарма ауданының куәгерлері [Мәтін] / Сергеева Н. // Рауан - Восход. - 2003. -  25 шілде.- Б.5
"Шар - Өскемен" темір жолының құрылысы басталды [Мәтін] // Дидар. - 2005. -  3 қыркүйек.- Б.1

Ұлы Отан соғысы тарихында партизан қозғалысы маңызды орын алады. Ұлы Отан соғысы кезінде Кеңес Одағының батыры атағы 11527 жауынгерлер, партизандар мен астыртын қимыл жасағандарға берілген екен. Оның 194-і осы атақты екі мәрте алғандар.

Партизандар жау гарнизондарына шабуыл жасап, соғыс техникасын, көпірлерді, қару-жарақ қоймаларын жарып, байланыс желілерін істен шығарды, жаудың әскери эшалондарын қиратты. Осының бәрі жаудың ілгері жылжуына мүмкіндік бермей, қыспаққа алды.

Партизан отрядтарымен қатар қалалар мен селоларда, аудан орталықтарында ірі теміржол станцияларында, кәсіпорындарда астыртын әскери топтар құрылды. Астыртын топтар алғашында үш-он адамнан құралса, кейін адам санының көбеюіне байланысты өзара бірігіп үлкен ұйымға айналды.

Соғыс жылдарында жау тылында 6200 партизан отряды мен астыртын әскери топ қимыл жасады, олардың құрамында 1,1 млн. аса партизан болды.

Ленинград облысындағы партизан отрядтарының құрамында 220 қазақстандық ерлікпен күресті. Белоруссияда шайқасқан 65 бригада мен отрядтар құрамында бір жарым мың қазақстандық болған. Кеңес Одағының екі мәрте батыры С.А. Ковпактың партизан құрамасында 70-тен астам қазақстандық болды.

Украинадағы партизандық құрамалар мен отрядтарда 1500 қазақ ерлікпен шайқасқан. Жаулап алынған аймақтарда қалып қойған шығысқазақстандықтар партизан отрядының құрамына кіріп, немесе өздері партизан қозғалысын ұйымдастырған. Партизандар қозғалысына 70 жерлесіміз қатысқан. Қасым Қайсенов - Шығыс Қазақстан облысының түлегі. 1941 жылдың қараша айында жау тылына жіберіліп, 1942 жылдың көктемінен партизан отрядын басқарған. Кейіннен Украинада шайқасқан Чапаев атындағы партизан құрамасын басқарған. Қасым Қайсенов пен оның отряды әсіресе, 1943 жылдың 20-22 қыркүйегінде Совет әскерлерінің Днепрді алу кезінде оң жағалауды ұстап тұруда ерекше көзге түскен. Қасым Қайсенов 1944 жылдың соңына дейін Молдавия, Чехословакия, Румыниядағы партизан жорықтарына қатысқан. Тарихта Полтава мен Киев облыстарында партизан қозғалысын ұйымдастырушы ретінде қалды. Қасым Қайсенов - "Халық қаһарманы" атағын алған. І дәрежелі Ұлы Отан соғысы, "Богдан Хмельницкий", "Ұлы Отан соғысы" ордендерімен, "Чехословакия партизаны" атағы, көптеген медалдармен марапатталған.

Тағы бір жерлесіміз Шығыс Қазақстан облысы Самар ауданының түлегі Григорий Гнидин Белоруссия өлкесіндегі кескілескен шайқастарға қатысқан. Төрт рет жараланса да қатарға қосылып отырған. Григорий Гнидин Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз ордендерімен, бірінші дәрежелі “Отан соғысының партизаны” медалімен марапатталып, бригада командирінен 12 рет алғыс алған.

Партизан қозғалысына қатысқандар: лениногорлық Василий Яковлевич Абакумов, Марқакөлдің Орловка ауылынан Николай Павлович Устинов, Серебрянкадан Иван Дмитриевич Федоренко, Анна Никифоровна Пашкевич, Ұланнан Бұтабай Кентбаев, Жаңа Соградан Константин Яковлевич Трокин, Өскеменнен Иван Николаевич Павленко мен Павел Александрович Новиков, Катонқарағайдан Григорий Семенович Свинухов т.б.

Кеңес партизан қозғалысының штабы Польша, Чехословакия, Венгрия т.б. елдердің партизан қозғалысына үлкен көмек көрсетіп отырды. Біздің мыңдаған жерлестеріміз партизан қозғалысында өз парыздарын қаһармандықпен орындап, Жеңіс жолында жанқиярлықпен күресті.